Działalność/

GÓRA KALWARIA

Miasteczko podwarszawskie znane od XVII wieku jako ośrodek kultu katolickiego z kalwarią na wzór jerozolimskiej. Żydzi mieli prawo osiedlania się dopiero od 1795 roku, od czasu rozbiorów Polski. Już po stu latach mieszka- ło tam prawie 3 tyś. Żydów, co stanowiło 55% ogółu mieszkańców. W tym okresie ?Ger" albo ?Gur", jak nazywali miasteczko Żydzi, zyskało rangę jednego z najsłynniejszych ośrodków chasydzkich. W 1859 roku założył tu swój dwór słynny cadyk Idę Izaak Meir Rothenberg Alter (1789-1866), uczeń Świętego Żyda Binema z Przysuchy, szwagier cadyka Mendełe Menachema Mendla z Kocka. Cadyk Alter zyskał wielką liczbę zwolenników w innych rejonach Polski przede wszystkim dlatego, że zajmował się w swej nauce także specyficznymi problemami życia codziennego Żydów polskich. Napisał dzieło ?Hiduszei ha-Rim" wydane drukiem w 1875 roku. Z jego dynastii pochodzili Juda Ariel Lejb Alter (1847-1905) wnuk i także cadyk, Abraham Mordechaj Alter (1866-1948) jeden z założycieli Agudat Israel w Polsce, oraz urodzony w 1892 roku Jisroel Atter. Tuż przed wybuchem II wojny światowej mieszkało w Górze Kalwarii około 3,5 tyś. Żydów. W kwietniu i maju 1940 roku Niemcy przywieźli do Góry Kalwarii kilkuset Żydów z Łodzi i Pabianic. W lutym 1941 roku przetransportowali wszystkich do getta warszawskiego.

Synagoga

Rok budowy nie znany. Powstała na miejscu drewnianej łaźni z mykwą, wybudowanej w 1838 roku. oraz budynku drewnianej synagogi, która spłonęła w 1901 roku według projektu inż. Radwana z 1903 roku. Po II wojnie światowej była salą zebrań, tańców, a przez parę lat kinem. W 1962 roku podzielono dolną kondygnację na sklepy a górną na mieszkania. W mieszkaniach znajdują się jeszcze słupy dawnego babińca.

Dom modlitwy z dworem cadyka

Rok budowy nie znany, zapewne koniec XIX wieku. W 1903 roku rozbudowany od północnej ściany z zachowaną wnęką od wschodu, gdzie mieścił się Aron Hakodesz. Obecnie mieści się tam magazyn mebli Spółdzielni ?Samopomoc Chłopska".

Cmentarz

Założony w 1862 roku, powierzchnia 1,29 ha. Zachowało się około 60 nagrobków, z najstarszym z 1840 roku. Na cmentarzu znajduje się głaz-obelisk na miejscu egzekucji dokonywanych przez Niemców podczas okupacji z napisem w języku polskim: ?Cześć pamięci pomordowanym przez hitlerowskich ludobójców".

Fundacja

Fundacja Rodziny Nissenbaumów w marcu 1989 roku wykonała betonowy wjazd na cmentarz, rozebrała stare ogrodzenie z siatki, zastępując je trwałym ogrodzeniem z konstrukcji stalowej na cokole betonowym. Wykonała również zadaszenie studni.

Pomnik pamięci

Przy szosie w kierunku Grójca, około 3 km od centrum, w miejscu, gdzie Niemcy rozstrzelali pod lasem rzemieślników żydowskich wywiezionych z Grójca.