Działalność/

PRZYSUCHA

Osadnictwo żydowskie rozpoczęło się w Przysusze zanim uzyskała prawa miejskie i towarzyszyło działalności przemysłowej na tym terenie, głównie wytopowi i produkcji żelaza kutego oraz wyrobów żelaznych. Po uzyskaniu praw miejskich w 1710 roku Żydzi zaczęli napływać coraz liczniej. W drugiej połowie XVIII wieku powstała synagoga i cmentarz. Największy rozkwit gmina przeżywała w pierwszej połowie XIX wieku, kiedy Żydzi stanowili 75% mieszkańców miasteczka. Zmniejszenie liczby ludności nastąpiło wraz z upadkiem przemysłu żeliwnego. Przysucha straciła prawa miejskie w 1869 roku. Nie zmalała jednak sława Przysuchy jako największego na zachód od Wisły ośrodka chasydyzmu. Przyczynili się do tego dwaj cadycy Jaków Icchak Rabinowicz zwany Świętym Żydem i od 1815 roku jego następca Symcha Bunin Bunchard. Stąd pochodziło też wielu sławnych później uczniów Świętego Żyda. działających w Aleksandrowie, Kocku, Górze Kalwarii. Tuż przed II wojną światową żyło w Przysusze 2,5 tyś. Żydów. Podczas okupacji Niemcy zgromadzili w przysuskim getcie także Żydów z innych miejscowości w sumie około 4 tyś. osób. W październiku 1942 roku część z nich wysiedlono do Opoczna, skąd następnie wywieziono ich do Treblinki. Większość deportowano od razu do Treblinki.

Synagoga

Zbudowana w 1777 roku, po wojnie opuszczona, niszczejąca. Ostatnio przystąpiono do Jej renowacji.

Cmentarz

Założony w XVIII wieku, w 1929 roku poszerzony, powierzchnia 1,35 ha. Zdewastowany w 1942 roku przez Niemców, którzy wywieźli nagrobki na umocnienia wokół posterunku żandarmerii. Zachowały się jedynie fragmenty nielicznych macew. jedna z datą 1771. Niedawno zbudowano 3 ohele.

Dom cadyka

W pobliżu rynku, zbudowany prawdopodobnie w drugiej połowie XIX wieku. Mieszkał w nim przed wojną ostatni cadyk przysuski.

Fundacja

Fundacja Rodziny Nissenbaumów w 1987 roku podjęła budowę ogrodzenia i porządkowania cmentarza. Sporządzono projekt i zgromadzono materiały.