Działalność/

SANOK

Osadnictwo żydowskie w Sanoku łączy się z lokacją miasta w 1339 roku przez Kazimierza Wielkiego i nadaniu mu licznych przywilejów, takich jak prawo do składu towarów przewożonych na Węgry i zwolnienie od opłat kupców przybywających na targi. Już w XVI wieku funkcjonowała w Sanoku gmina żydowska z synagogą i cmentarzem. W 1570 roku mieszkało 17 rodzin żydowskich, a począwszy od zaboru austriackiego w 1772 roku liczebność społeczności żydowskiej nie spadała poniżej 40% mieszkańców. W połowie XIX wieku było w Sanoku 1850 Żydów.

Żydzi pod koniec wieku zainicjowali też wydobycie ropy naftowej, co na jakiś czas ożywiło gospodarkę miasta. W 1909 roku powstała szkoła z językiem hebrajskim, a w latach 1910-1914 ukazywał się tygodnik żydowski ?Folksfrajnd". Tutaj urodził się Beniamin Katz poeta hebrajski, absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego i rektor uniwersytetu w Tel Awiwie. W latach 1919-1921 rabinem był Meir Szapiro. Przed wybuchem wojny w Sanoku mieszkało 5 tyś. Żydów. Po zajęciu miasta Niemcy spalili synagogę, kilkuset Żydów wygnali do radzieckiej strefy okupacyjnej, a pozostałych w 1941 roku zamknęli w getcie, skąd deportowali ich do obozów zagłady w Bełżcu i Zasławiu. Chorych i starych rozstrzelali w okolicznych lasach. Wojnę przeżyło około 500 sanockich Żydów.

Synagoga

Rok budowy nie znany. Obecnie mieści się tam biuro.

Cmentarze

Ul. Kiczury rok założenia nie znany, powierzchnia 1,76 ha, ogrodzenie z muru kamiennego zniszczone w 75%. Kilkadziesiąt nagrobków zostało częściowo wywróconych. Ostatni pochówek w 1957 roku. Rok założenia nie znany, całkowicie zdewastowany przez władze komunistyczne miasta oddany pod budowę restauracji. W 1978 roku ZRWM w Krakowie, a później w 1983 roku w Warszawie podejmował próby ogrodzenia i zaopiekowania się cmentarzem przy ul. Kiczury. Niestety, naczelnik miasta nie wyrażał na to zgody stwierdzając, że cmentarz znajduje się pod jego opieką i administracją. Wszelkie interwencje, także z zagranicy, nie przynosiły skutku, chociaż sporządzony już wówczas został nawet projekt ogrodzenia i dokumentacja.

Fundacja

Fundacja Rodziny Nissenbaumów zainteresowana została ogrodzeniem cmentarza w lipcu 1988 roku. Pracę podjęła już w końcu tego miesiąca i wykonała według dawnego projektu i dokumentacji do maja roku następnego. Fundacja wystawiła nadto na cmentarzu pomnik pamięci Żydów pomordowanych w czasie okupacji niemieckiej.