Działalność/

SOCHACZEW

Osadnictwo żydowskie w Sochaczewie należy do najstarszych na Mazowszu. Pierwsza wzmianka o Żydach mieszkających tutaj pochodzi z 1427 roku. W końcu XV wieku istniała już zorganizowana gmina z synagogą, mykwą, cmentarzem i szpitalem. Żydzi sochaczewscy słynęli z różnych rzemiosł, przeważnie z tkactwa sukiennego i produkcji kobierców. W XVII wieku w okresie wojen szwedzkich dzielnica żydowska uległa zniszczeniu, a osadnictwo rozproszeniu. Od połowy XVIII wieku dzięki przywilejowi króla Augusta III Sasa gmina ponownie zorganizowała się i od tego czasu do początków XX wieku Żydzi stanowili w Sochaczewie większość ponad 80% mieszkańców. Przez szereg stuleci, gdy zabronione było osadnictwo żydowskie w Warszawie, tutaj właśnie Żydzi mieszkający w Warszawie chowali swoich zmarłych. Pod koniec XVIII wieku w Sochaczewie był już nie tylko jeden cheder. ale i jesziwa, działał szpital-przytułek. W 1793 roku zbudowano nową synagogę. W połowie XIX wieku mieszkało w Sochaczewie blisko 3 tyś. Żydów. W 1883 roku założył tutaj swój dwór i szkołę znany cadyk Abraham Bornstein. W latach 1902-1912 rabinem był Samuel Izaak Landau. W okresie międzywojennym Żydzi stanowili 50% mieszkańców. Ukazywała się gazeta ?SochaczewerCajtung". Tuż przed wojną w Sochaczewie było około 4 tyś. Żydów. Wszyscy zostali wywiezieni przez Niemców do getta w Warszawie, a stamtąd do Treblinki.

Cmentarz

Założony w XVI wieku, powierzchnia 2,8 ha, nie ogrodzony, zdewastowany. Zachowało się kilkanaście nagrobków, najstarszy z 1810 roku. Większość nagrobków Niemcy wywieźli na lotnisko w Bielicach. Po wojnie natomiast komuniści zacierając istnienie cmentarza, resztę nagrobków wrzucili do Bzury. Zachowały się tylko nieliczne dzięki zainteresowaniu i ochronie mieszkańca Sochaczewa Pawła Fijałkowskiego.

Fundacja

Fundacja Rodziny Nissenbaumów podjęła w czerwcu 1988 roku starania o ogrodzenie cmentarza. Okazało się wówczas, że część ziemi cmentarnej została przywłaszczona pod działki budowlane, a na części znajduje się od początku lat osiemdziesiątych boisko szkolne. W sierpniu 1988 roku Fundacja wydała zlecenie na wytyczenie granic cmentarza i wielokrotnie interweniowała w tej sprawie, nie mogąc uzyskać urzędowych dokumentów. We wrześniu 1989 roku nie czekając na prawne rozgraniczenie i odzyskanie zawłaszczonego bezpodstawnie terenu cmentarnego, podjęto grodzenie cmentarza, także poza wiedzą Fundacji. W tej sytuacji Fundacja zmuszona została do odstąpienia z tego terenu.