Działalność/

WOLBROM

Osadnictwo żydowskie w szerszej skali rozpoczęło się w Wolbromiu dopiero w XVII wieku po wojnach szwedzkich. Żydzi docierali jednak tutaj i osiedlali się o wiele wcześniej, począwszy od 1400 roku, gdy miasto uzyskało zwolnienie od opłat celnych i targowych, stając się zarazem ważnym punktem poboru cła na trasie z Krakowa do Wrocławia i Wielkopolski. W 1740 roku zawiązała się gmina żydowska. Na początku XIX wieku w Wolbromiu mieszkało już ponad 700 Żydów, stanowiąc blisko 30% ludności miasta. Pierwsze fabryki zaczęli w Wolbromiu w XX wieku zakładać głównie Żydzi, monopolizowali wówczas również handel. Po l wojnie światowej Żydzi stanowili Już blisko 60% mieszkańców, w liczbie ponad 4,3 tyś. Przed wybuchem II wojny światowej mieszkało w Wolbromiu 5 tyś. Żydów. Wielu z nich zostało zamordowanych już w dniu wejścia Niemców do miasta, wielu skierowano do obozu w Zawierciu. Getto zostało utworzone jesienią 1941 roku. Jego likwidację rozpoczęto 5 lipca 1942 roku, wywożąc 3 tyś. Żydów do obozu w Bełżcu. Zamordowano wówczas także około 600 Żydów na miejscu, w lasku obok żydowskiego cmentarza. Akcja likwidacji getta zakończona została we wrześniu 1942 roku. Zginęło wówczas w lesie jeszcze dalszych 200 Żydów.

Cmentarz

Założony w XIX wieku, powierzchnia 0,1 ha, nie ogrodzony. Zachowało się kilkanaście nagrobków.

Fundacja

Fundacja Rodziny Nissenbaumów zainteresowała się Wolbromiem z inicjatywy płk. Norberta Chaby, który stamtąd pochodził. W kwietniu 1988 roku Fundacja wspólnie z Radą Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa oraz Urzędem Miasta i Gminy rozpoczęła grodzenie cmentarza żelaznymi przęsłami osadzonymi na betonowej podmurówce. Wzniosła również pomnik na cmentarzu poświęcony pamięci 4,5 tyś. Żydów wolbromskich wymordowanych w czasie okupacji. Także na zbiorowych mogiłach 800 Żydów w pobliskim lesie ufundowała pamiątkowe tablice. Uroczystość odsłonięcia odbyła się 24 listopada 1988 roku.